Omgevingsbewustzijn

Ik hou van vragen. Dat geldt zowel voor het zelf vragenstellen, als voor een prikkelende vraag die ik voor de voeten geworpen krijg. Mijn favoriete gedicht eindigt zo: Geef mij maar een vraag en geen antwoord (Rutger Kopland). Eén van de vragen die ik binnen en buiten Windesheim vaak stel is deze: “Weet je wat er speelt?”.

Het is een eenvoudige vraag, die geregeld verrassend veel losmaakt. Hij confronteert je met je omgevingsbewustzijn, of met het gebrek daaraan. Kijken we eigenlijk nog wel om ons heen? Proberen we nog wel signalen te ontdekken in dat wat we horen? Laten we verwondering en verrassing nog wel eens door onze pantsers van oogkleppen en focus heen komen? Soms zijn we zó opgeslorpt door de hectiek van alledag, dat we niet eens meer weten wat onze omgeving eigenlijk is. Dan hebben we de bewuste verbinding met onze omgeving verloren.

Is dat erg? Ik geloof van wel. In mijn werk ben ik dagelijks bezig met vragen rondom versnippering en samenhang. De uitdagingen en problemen in onze samenleving (onze omgeving!) hangen steeds meer met elkaar samen. Welvaart en duurzaamheid. Technologie en gezondheid. Leeftijdsvriendelijke wijken en klimaatdaptatie. Enzovoort. Tegelijk ontdek ik dat wij nog vaak versnipperd acteren. Ieder met de beste bedoelingen, maar wel worstelend met de alledaagse hectiek, waardoor we soms niet eens meer weten dat we versnipperd opereren. We lijken dan op een groep individuele spelers, die met oogkleppen op rondrennen op een onbekend speelveld op zoek naar het doel.

Dat brengt me terug bij de beginvraag : “weet je wat er speelt?”. Met daaronder stiekem ook vragen over het speelveld, de spelers, de spelmaterialen en het doel van het spel. Vragen die ons terug kunnen brengen naar een bewuste verbinding met de omgeving. Dat kunt u toepassen op de omgeving van uw vraagstukken en taken. In mijn werk ben ik dagelijks bezig om anderen daarbij te helpen, bijvoorbeeld met chique dingen als netwerkvisualisaties en Systems Thinking.

foto: Cibap

Maar om omgevingsbewustzijn weer wakker te roepen heeft u dat niet nodig. U kunt gewoon beginnen met het bewust waarnemen van de fysieke omgeving waarin u leeft. Maak eens een ommetje met een kunstenaar, of met een kind. U leert vast anders kijken. U had misschien op de foto bij dit verhaal automatisch het woord ‘omgevingsbewustzijn’ ingevuld. Maar vanuit dit perspectief had er evengoed ‘Ingevingsbeeld’ of ‘zingevingsbeleving’ kunnen staan. Naast anders kijken kunt u ook anders leren luisteren. Wandel eens met een vogelkenner. Ik deed dat een keer en weet nog hoe verrast ik was over alles wat ik niet gehoord had.

Ik wens u succes met de vraag “weet u wat er speelt?” en veel plezier met het wakkerkussen van uw omgevingsbewustzijn. En bedenk: “The larger the island of knowledge, the longer the shoreline of wonder.” (Ralph Sockman).

 

Paul van der Cingel
Intrapreneur Complexiteitsonderwijs Hogeschool Windesheim | Research voor de Regio® | Open Eyes Institute Amsterdam

Ik wil meer van dit